Lighting up the shadows

2025ean, Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Euskadiko Filmategiak lau film ertain berreskuratu eta zaharberritu zituzten, laurak ere 80ko hamarkadaren erdialdean eginak euskara hutsean. Prozesu luze eta delikatu hartan, Boloniako L’Immagine Ritrovata laborategietara jo zuten. Dokumentalak, EITBren ekoizpen propioa, lau zuzendarien ibiliak jasotzen ditu, bai eta Italia aldean eginiko berreskuratze-prozesua ere. Garrantzitsua baita istorio horiek ere kontatzea.

Berta haurdun dagoela ohartuko da eta ez daki zer egin, bere bikotekide, Manelen, maitasuna zalantzan jartzen baitu. Bere lagun Silviak aholkatuta, burundanga ematea erabakitzen du, "egiaren droga". Eragina egiten dionean, Manelek berarekin maiteminduta dagoela baieztatzen du, baina askoz ere ustekabekoagoa den zerbait ere aitortzen du: ETAko komando bateko kide da.

PRAY FOR US

1974 urtea. Anak 19 urte ditu, Bartzelonan bizi da eta —bere familia dirudunaren ustez— neska errebeldea da. Gau batez ihes egin ondoren, bere aitak Emakumearen Babeserako Patronatuaren esku uztea erabakitzen du, «eroritako edo erortzeko arriskuan dauden emakumeetan> espezializatutako erakundearen esku, alegia. Ana Madrilera eramaten dute, monjek zuzendutako erreformatorio batean sartzeko, eta diziplina-erregimen basati baten menpe jartzen dute. Han, egoera berean dauden beste neskek eskainitako laguntzan eta adiskidetasunean aurkituko du kontsolamendua eta babesa, batez ere Solerengan, bizitasun kutsakorra duen herrixka bateko neska, eta berehala bat egingo du Anarekin. Adiskidetasun argitsu horrek mantenduko du Ana tinko.

UN TAL KARLOS

Mundu guztiak ezagutzen du Karlos Arguiñano. Badira ia 40 urte gu guztion etxeetan sartu eta, ikusleak poltsikoratzen dituen bitartean, telebistaz sukaldatzen irakasten dabilela. Baina egia al da Karlos mundu guztiak ezagutzen duela? Film honek Karlos bere intimitatean erakusten digu, normalean ikusteko aukerarik izaten ez dugun egoeretan azalduz. Bere gertukoenen laguntzaz, pertsonaiaren atzean dagoen pertsonaren bila bidaiatuz.

PEDRO ARRUPE, I SURVIVED THE ATOMIC BOMB

1945eko abuztuaren 6an, goizeko 8: 15ean, lehen bonba atomikoa jaurti zuten Hiroshimara. Oroimen kolektiboan iraun duen irudia onddo nuklearrarena da, zerutik ikusita, baina ez gorputz kiskaliena, ezta horiek salbatu nahi zituzten eskuena ere. Beste ikuspegi hori Pedro Arrupek bizi izan zuen, euskal jesuita unibertsalak. Hiroshimako bonbardaketa atomikotik laurogei urtera, mehatxu nuklearrak bere itzala berriro munduan proiektatu zuenean, unibertsitateko irakasle batek Pedro Arruperen, eztanda atomikotik bizirik atera zen eta 150 pertsona baino gehiago salbatu ahal izan zituen jesuita euskaldunaren, historia ezezaguna berreraikitzeko bidaia hasi zuen. Hiroshimako kaleetatik hasi eta Vatikanoko artxibategietara arte, Euskal Herrian dituen jatorrietatik pasatuz, dokumentalak bizirik atera zirenen ahotsak berreskuratzen ditu haien hitzak babesteko. Haien testigantzak bakearen eta giza eskubideen aldeko eztabaida etikorako tresna bihurtuko dira, haien defentsa inoiz baino beharrezkoagoa denean.

MUGURUZA FM 40 TOUR

Duela lau hamarkada lehen aldiz oholtza gainera igo zenetik, Fermin Muguruzak bere azken bira handia abiatu du: musika, konpromisoa eta kultur erresistentziaren 40 urte ospatzen dituen bidaia kolektiboa. Musika-dokumental honek ibilbide horren taupadak jasotzen ditu: jendez gainezka dauden kontzertuak, errepidean egindako kilometroak, bidean izandako topaketak eta belaunaldiz belaunaldi transmititu den energia partekatua, Kortatu eta Negu Gorriak taldeetatik gaur egungo bere ibilbideraino. Oholtza gainean zein haren atzealde intimoenean, filmak une erabakigarri baten intentsitatea harrapatzen du: tamaina honetako bere azken biraren arnasa. Musikaren, irudien eta memoriaren bidez, dokumental honek bere abestiak borrokarako, nortasuna eraikitzeko eta komunitate ospakizunerako tresna bihurtu dituen sortzaile baten erretratu zinematografikoa osatzen du, ezinbesteko artista baten azken dantza handiarekin batera.

LO NUESTRO

Udako gau ekaiztsu batean, LUISek (45) ihes egin du, hiriko aldirietako etorbide zabal batetik bizikletaz paseatzen ari den emakume bat ustekabean harrapatu ondoren. Damuak astuna ematen dio, eta emakumea larri dagoela jakin ondoren, Luisek bere gibela ematea erabakitzen du, zorigaiztoko akatsa saritzeko modu bakar gisa. Luisek SOFIA (40) ezagutzen duenean, haien arteko maitasuna berehala sortzen da, eta berehala harreman sutsua sortzen da. Handik gutxira, Luisek Sofia harrapatu zuen emakume hura dela jakingo du, eta 180º-ko bira emango du. Sofia amesgaizto errepikariak izaten hasten da, eta istripu hartaz gehiago jakin nahi izaten du, baina Luis ez da gai egia esateko. Harenganako maitasunak eta barkamena ez lortzearren galtzeko beldurrak itzulerarik gabeko puntu batera eramango dute Luis, non gizon errugabe batek ondorio guztiak ordainduko dituen.

STILL WARM

Azal gorriko eta adardun gorpu izugarri bat aurkitu dute urruneko mendialde batean. Zientzialari talde bat bildu dute autopsia egiteko, Maureen Hughes auzitegi-medikuntzako aditu ospetsu eta erretiratuak gidatuta, galdera bakar bati erantzuteko: benetan Deabruaren gorpua al da?

ROMANCE OF THE BLACK MOON

Clara, Euskal Herrian bakarrik bizi den 90 urteko emakumea, bere bizitza aldatuta ikusiko du bizilagun misteriotsu bat agertzen denean. Ordutik aurrera, memoriatik, filosofiatik eta maitasunetik datozen figurak berriro agertuko dira bere bidean. Egunerokotasunaren eta fantasiazkoaren artean, Clara oroitzapenek gorputza hartzen duten eta denbora geldirik dagoela dirudien lurralde batean barneratuko da. Zahartzaroari, absentziari eta betiko galdutzat jotzen genuen hura berriro aurkitzeko aukerari buruzko bidaia intimoa.

This Solitude

Leo eta Loreak elkar maite izan dute. Agian oraindik ere maite dute elkar. Baina zerbait hautsi da bien artean. Bost urteko harremanaren ondoren, amaitu egin da. Berak gaixo dagoen aitaren zama darama bere gain, erantzukizunaren eta barruan daraman deskonexio emozional astun baten artean harrapatuta. Hura, gaizki ordaindutako lanen eta krisi pertsonalen artean korapilatuta, bere burua berreraikitzen saiatzen da, nondik hasi oso ondo jakin gabe. Bi gorputz nekatu eta bakarti dira, prekarietateak, konpondu gabekoek eta belaunaldi baten herentzia emozionalak zeharkatuta; belaunaldi horrek badirudi beti berandu iristen dela denetara: maitasunera, egonkortasunera, heldutasunera, lasaitasunera eta norberaren asebetetzera.