Lighting up the shadows

2025ean, Eusko Jaurlaritzak, EITBk eta Euskadiko Filmategiak lau film ertain berreskuratu eta zaharberritu zituzten, laurak ere 80ko hamarkadaren erdialdean eginak euskara hutsean. Prozesu luze eta delikatu hartan, Boloniako L’Immagine Ritrovata laborategietara jo zuten. Dokumentalak, EITBren ekoizpen propioa, lau zuzendarien ibiliak jasotzen ditu, bai eta Italia aldean eginiko berreskuratze-prozesua ere. Garrantzitsua baita istorio horiek ere kontatzea.

UN TAL KARLOS

Mundu guztiak ezagutzen du Karlos Arguiñano. Badira ia 40 urte gu guztion etxeetan sartu eta, ikusleak poltsikoratzen dituen bitartean, telebistaz sukaldatzen irakasten dabilela. Baina egia al da Karlos mundu guztiak ezagutzen duela? Film honek Karlos bere intimitatean erakusten digu, normalean ikusteko aukerarik izaten ez dugun egoeretan azalduz. Bere gertukoenen laguntzaz, pertsonaiaren atzean dagoen pertsonaren bila bidaiatuz.

Berta haurdun dagoela ohartuko da eta ez daki zer egin, bere bikotekide, Manelen, maitasuna zalantzan jartzen baitu. Bere lagun Silviak aholkatuta, burundanga ematea erabakitzen du, "egiaren droga". Eragina egiten dionean, Manelek berarekin maiteminduta dagoela baieztatzen du, baina askoz ere ustekabekoagoa den zerbait ere aitortzen du: ETAko komando bateko kide da.

ROMANCE OF THE BLACK MOON

Clara, Euskal Herrian bakarrik bizi den 90 urteko emakumea, bere bizitza aldatuta ikusiko du bizilagun misteriotsu bat agertzen denean. Ordutik aurrera, memoriatik, filosofiatik eta maitasunetik datozen figurak berriro agertuko dira bere bidean. Egunerokotasunaren eta fantasiazkoaren artean, Clara oroitzapenek gorputza hartzen duten eta denbora geldirik dagoela dirudien lurralde batean barneratuko da. Zahartzaroari, absentziari eta betiko galdutzat jotzen genuen hura berriro aurkitzeko aukerari buruzko bidaia intimoa.

STILL WARM

Azal gorriko eta adardun gorpu izugarri bat aurkitu dute urruneko mendialde batean. Zientzialari talde bat bildu dute autopsia egiteko, Maureen Hughes auzitegi-medikuntzako aditu ospetsu eta erretiratuak gidatuta, galdera bakar bati erantzuteko: benetan Deabruaren gorpua al da?

This Solitude

Leo eta Loreak elkar maite izan dute. Agian oraindik ere maite dute elkar. Baina zerbait hautsi da bien artean. Bost urteko harremanaren ondoren, amaitu egin da. Berak gaixo dagoen aitaren zama darama bere gain, erantzukizunaren eta barruan daraman deskonexio emozional astun baten artean harrapatuta. Hura, gaizki ordaindutako lanen eta krisi pertsonalen artean korapilatuta, bere burua berreraikitzen saiatzen da, nondik hasi oso ondo jakin gabe. Bi gorputz nekatu eta bakarti dira, prekarietateak, konpondu gabekoek eta belaunaldi baten herentzia emozionalak zeharkatuta; belaunaldi horrek badirudi beti berandu iristen dela denetara: maitasunera, egonkortasunera, heldutasunera, lasaitasunera eta norberaren asebetetzera.

PEDRO ARRUPE, I SURVIVED THE ATOMIC BOMB

1945eko abuztuaren 6an, goizeko 8: 15ean, lehen bonba atomikoa jaurti zuten Hiroshimara. Oroimen kolektiboan iraun duen irudia onddo nuklearrarena da, zerutik ikusita, baina ez gorputz kiskaliena, ezta horiek salbatu nahi zituzten eskuena ere. Beste ikuspegi hori Pedro Arrupek bizi izan zuen, euskal jesuita unibertsalak. Hiroshimako bonbardaketa atomikotik laurogei urtera, mehatxu nuklearrak bere itzala berriro munduan proiektatu zuenean, unibertsitateko irakasle batek Pedro Arruperen, eztanda atomikotik bizirik atera zen eta 150 pertsona baino gehiago salbatu ahal izan zituen jesuita euskaldunaren, historia ezezaguna berreraikitzeko bidaia hasi zuen. Hiroshimako kaleetatik hasi eta Vatikanoko artxibategietara arte, Euskal Herrian dituen jatorrietatik pasatuz, dokumentalak bizirik atera zirenen ahotsak berreskuratzen ditu haien hitzak babesteko. Haien testigantzak bakearen eta giza eskubideen aldeko eztabaida etikorako tresna bihurtuko dira, haien defentsa inoiz baino beharrezkoagoa denean.

ALL WE NEVER WERE

Leah hazi egin da bere gurasoak hil eta bizitzeko gogoa galdu zuen auto istripuaren oroitzapenaren itzalpean. Harrezkero, beste pertsona bat da: ez du barrerik egiten, ez du sentitzen eta, batez ere, ez du margotzen. Denbora aurrera doa egun batean Oliverri, Leahren anaia zaharrenari, beste leku batean lana eskaintzen dioten arte. Orduan, Axelek, bere lagunik onenak, bere burua eskaintzen du bera zaintzeko. Azken finean, hazten ikusi du eta ahizpa bat bezala sentitzen du. Axelek Leah hautsita ikusten duenean, puskak batzen laguntzea erabakitzen du, berriro bera izaten. Baina bidean benetako Leah aurkituko du, eta nahiz eta maitasun debekatua izan, ezin izango du saihestu zerbait sentitzea. Debekatuta dagoelako, baina azala esnatzen diolako. Leah itsasoa delako, gau izartsuak eta 70eko hamarkadako musika biniloak. Izan ere, batzuetan nahikoa da «gertatzen uztea» dena edukitzeko.

Past (Im)perfect

2063. urtea NATI eta RAMONTXUREN zilarrezko ezteiak (65). Harremana ez da unerik onenean gertatzen, beraz, Ramontxuk bikotekideari beti desiratu izan duen zerbait oparitzea erabakiko du: denboran zeharreko bidaia. Nati hunkituta dago. Nora? Erromatar Inperioari? Errenazimentua? 2023. urtea RAMÓN eta NATALIA (25) lehen hitzorduaz gozatzen ari dira. Batez ere, berak ez du inoiz Ramon bezain urduri eta xarmangarririk ezagutu. Mutilak bere ametsetako emakumearekin topo egitea espero zuen. Baina Natalia ardoan zentratuta dagoela dirudi, eta tontoarena egiteari... eta berari asko gustatzen zaio. Atetik sartzen direnean, Natik ezin du sinetsi. Senarrak bere lehen zitara eraman du! Ramontxu, ordea, iragan ezin hobea aztertzera zetorren. Baina Lehenaldi Inperfektu batekin egin du topo. Mahai batean maitasuna sortzen den heinean, bestean mespretxua hazten da. Hala ere, gazteen mahaian denak amaiera zoriontsua izan beharko luke... Ramontxuk hori saihestea lortzen ez badu.

LA IMAGEN DE UN CRIMEN

Unaik 70 urte ditu, aire-kontrolatzaile erretiratua da eta krimen bat aurkitu duela uste du Google Street View erabiltzen ikasi ondoren. Inork ez du serio hartzen, erretiratuentzako informatika ikastaroko irakasle gazteak izan ezik. Elkarrekin, azpijoko kriminal baten mira mortalean jartzen dituen trama bat aurkituko dute.