Annecy eta Shanghaiko jaialdietatik igaro eta aretoetan estreinatu ondoren, 'Winnipeg, itxaropenaren ontzia' Donostia Zinemaldiko Zinemira sailean izango da. Zer suposatzen du zuretzat filma hau bezalako nazioarteko erreferentziazko agertoki batean aurkezteak?

Shanghaiko mundu mailako estreinaldiak eta Annecyko Sail Ofizialean egoteak, nazioarteko bi eszenatoki aparta direla kontuan hartuta, filma merkatu globalean kokatzeko aukera eman digute. Aukeraketa berri honek, berreskuratu dugun memoriarekin lotura duen publikoaren aurrean eta proiektua lagundu duten pertsona eta erakundeen aurrean jarriko gaitu berriro. Aldi berean, filmaren ibilbiderako beste lorpen handi bat izango da, hautatzen gaituen A mailako hirugarren jaialdia izango baita.

Zinemaldira itzultzeak esanahi oso berezia hartzen du beti. 2008ko edizioan, ekoizle gisa, nire lehen film luzea aurkeztu ahal izan nuen, ‘Cher Ami y yo’, mundu mailako estreinaldian. Eta ordutik hona, lau urtean behin gutxi gorabehera, nahiko erregulartasunez, parte hartu ahal izan dut titulu berriekin. Aurten, berriz, ‘Winnipeg’ bezalako heldutasuneko lan batekin, zazpi urteko garapenaren eta ekoizpenaren ondoren, oso hunkigarria da zirkulu bat ixtea, ibilbide luze honetan bidelagun izan dudan talde osoaren aintzatespenarekin.

Filmak garrantzi handiko pasarte historikoa berreskuratzen du animazioaren bidez. Zerk bultzatu zintuen istorio hau hizkuntza honetatik kontatzera?

Hasieratik bertatik erabaki genuen istorio hau gure zinemagintzako teknikaren bidez berreraikitzea, hau da, animazioaren bidez. Diseinu autoralaren xehetasun adierazkorren zaintzak eta birsortze artistikoak aukera ematen digute lotura historikoari eusteko, identitate garaikidea galdu gabe. Gainera, helburua ez zen errealitate hura hitzez hitz erreproduzitzea, baizik eta hura interpretatzea eta bere egia emozionalari eusteko gai den ikusizko hizkuntza batera itzultzea.

Animazioaren begirada artistikoak aukera ematen digu une gogorretara hurbiltzeko, izugarrikeriaren irudikapen esplizituan erori gabe eta sufrimendua ikuskizun bihurtu gabe. Istorio mingarri bat gertutasunez eta errespetu handienaz kontatzeko aukera ematen digu.

Gainera, animazioa narrazio-bide gisa aukeratzea zentzumenekin eta emozioekin lotutako kontua ere bada. Oroimenak bezala, zatiak, giroak, soinuak eta koloreak lotzen baititu… eta ez du argazki zehatz baten moduan funtzionatzen. Izan ere, gogoratzea ez da gertakari batzuk berreraikitzea soilik, baizik eta sentsazioak berreskuratzea, eta animazioak ahalbidetzen digu oroimena bizitako eta amestutako oroitzapenen artetik igarotzea.

Filmaren atal bisualak oso nortasun markatua du. Nolakoa izan zen filmaren nortasun grafikoa aurkitzeko prozesua eta zein izan ziren sorrerako erronka nagusiak filma garatu bitartean?

Zuzendarikidetzatik, baina, bereziki, arte-zuzendaritzatik, obraren esentzia zaintzen saiatu ginen, gure ikus-unibertso zinematografikoa eraiki ahala.

Prozesua artxibo dokumental oso sendo batetik abiatu zen. Artxibo horrekin, urteetan zehar, beharrezko informazio guztia bildu nuen, xehetasun, objektu, pertsonaia eta agertoki bakoitzaren oinarri historikoari eutsiz. Filmaren kokaleku guztiak bisitatu nituen: artxiboak, Gerra Zibilari eta La Retiradari buruzko museoak, Frantziako lekuak, Valparaisora iristearekin lotutako lekuak, eta Winnipegeko operaziorako ontzi-enpresak eta egokitzapen-lanak egin zituztenak…

Baina narrazioak kondentsatu, ordenatu eta forma emozional bat aurkitu behar du, ikusleari istorioa zorroztasunez eta koherentziaz zeharkatzeko aukera emango diona. Kontatzen duenaren eta eraikitzeko moduaren arteko koherentzia. Eta, oinarri horretatik abiatuta, diseinua garatzen dugu estilizazio kontziente baten bidez, adierazkortasun neurtuko ildo organiko batekin eta, argazkigintzari dagokionez, irudi materialaren sentsazio arin batekin, ia paperaren edo artxiboaren itxurakoa.

Miguel Francisco pertsonaien diseinuaren arduradunarekin batera, pertsona zehatzak erakutsiko dituen sintesi bat bilatzen dugu, sufrimenduaren irudikapen generikoak erakutsi beharrean. Eta eszenatokien sorkuntzan, bidaiaren atmosferan eta bilakaera plastikoan, Wladimir Gonzálezen eta Txileko Pájaro taldearen lana funtsezkoak izan ziren.

Koloreak eta argiak beren indar narratiboan gidatzen gaituzte. Filma zapalkuntzaren bizitasun ñabartuarekin hasten da. Beste errealitate batera iristeko aukera ikusten hasten garen heinean, bereziki Txilera hurbiltzen garenean, irudia arnasa hartzen hasten da, eta kolore-dentsitate eta luminantzia handiagoa hartzen du, pertsonaien eraldaketa emozionalarekin batera. Itxaropena pixkanaka agertu behar zen.

Zuzendaritzaren ikuspegitik, erronka nagusia batasun artistiko, narratibo eta emozional horri eustea izan zen, hain ekoizpen luze batean, Espainia, Txile eta Argentinako taldeekin elkarlanean hartutako erabaki bakoitzean. Fotograma bakoitzak diseinua, kolorea, animazioa, argiztapena, efektuak, konposizioa, musika, ahotsak eta muntaia biltzen ditu. Eta nire ardura, arte-zuzendari eta zuzendarikide gisa, hain zuzen ere, filmaren maila desberdinak orekatzen saiatzea izan da, guztiak asmo berari erantzun ziezaioten, material zintzo eta bizia lortu arte.

Proiektua oso jaialdi ezberdinetan zehar ibili da eta orain Donostia Zinemaldiko publikoaren aurrean aurkezten da. Zer gustatuko litzaizuke ikusleek eramatea?

Lehenik eta behin, egia historiko horren transmisioa berreskuratzea da gure helburu nagusia. Gizatasunez betetako elkartasun-istorio hau ezagutaraztea gustatuko litzaiguke. Winnipeg-a XX. mendeko elkartasunaren adibide nagusietako bat da. Istorio positiboa eta beharrezkoa da, eta gure orainarekin eta etorkizunarekin hitz egiteko kontatu behar dela sentitzen dugu. Izan ere, agian memoriak iluntasuna errepika ez dezagun laguntzen badigu bakarrik du zentzua. Beldurraren eta basakeriaren aurrean, elkartasunak giza erresistentziaren forma eder eta duinenetako bat izaten jarraitzen du.

Filmak iraganaz hitz egiten du eta errefuxiatuak izan ginela gogorarazten digu, baina gure orainarekin ere zuzenean hitz egiten du. Geografiak eta testuinguruak aldatu egiten dira, baina beldurrak, desplazamenduak eta bizirauteko beharrak bere horretan diraute. Eta filma ikustean, laguntza bila gure atea jotzen duenari behar adina laguntzen ari ote garen zalantzan jartzen badugu, Winnipegek bere zentzua beteko du.

Zein dira filmaren hurrengo urratsak Donostia Zinemaldian parte hartu ondoren? Beste jaialdi batzuetan egongo zarete?

Bai, asmoa da Winnipegek nazioarteko ibilbidearekin jarraitzea eta beste jaialdi eta lurralde batzuetan publiko berriengana iristea. Ekoizleek eta banatzaileek egutegi hori lantzen jarraitzen dute, eta, beraz, hurrengo hitzorduak baieztatu ahala jakinaraziko ditugu.

Atlantikoaren eta Ozeano Barearen bi aldeetan sortutako istorioa da. Gure ustez, memoria horrek bizirik dirauen lekuetara itzuli behar du. Eta guretzat bereziki garrantzitsua da filmak ibilbide zabala izatea Txilen, Argentinan eta erbeste errepublikarrarekin lotutako beste herrialde batzuetan.

Halaber, gustatuko litzaiguke ibilbide bat garatzea hezkuntzaren eta kulturaren esparruan, aretoetatik eta jaialdietatik harago. Erabat ziur nago oso tresna baliotsua izango dela belaunaldi berriekin memoria historikoari, migrazioari, elkartasunari eta giza eskubideei buruz hitz egiteko.

Eta, arlo pertsonalean, proiektu berrietan murgilduta zaude?

Winnipeg-ekin egindako bidaia luze honen ondoren helmugara iritsi eta atseden hartu ondoren, erronka berriak esploratzeko eta ekiteko gogoa eta motibazioa sortzen dira. Produkzio honetatik askatu ondoren iritsi zaizkidan hainbat lankidetza-proposamen ari naiz aztertzen, nire sormen-ibilbideari eusteko.

Eta, aldi berean, denbora daramat garapen autoral berri bat lantzen, ilusioa pizten hasi zaidana, baina ahalik eta gehien zaindu nahi dut eta, horregatik, lasaitasunez lantzea lehenetsi nahi dut. Badira giza dimentsioan arakatzen jarraitzeko bereziki interesatzen zaizkidan kezka eta garapen-ildo batzuk. Hor sentitzen dut nire begirada eta urte hauetan pilatutako esperientzia eskaini dezakedala.

Animaziozko zinema nazioartean ikusgarritasun handia duen une bat bizitzen ari da. Nola ikusten duzu animazioaren egungo panorama, eta zure ustez, zer erronka ditu oraindik ere aurrean?

Sormenaren eta teknikaren aldetik aberastasun handiko unea bizitzen ari gara, eta horretan sakontzen eta heldutasun handiagoa lortzen jarraitu behar dugu.

Animazioa adierazteko aukera amaigabeak dituen hizkuntza zinematografikoa da. Oroimenera, identitatera, traumara, gerrara edo migraziora hurbil daiteke, askatasun formal izugarriarekin. Beraz, galdera da zer ekarpen egiten dion animazioak istorio horri eta zer egia emozional lor daitekeen haren bidez.

Baina ikusgarritasun hori oraindik ahula den industria baten errealitatearekin batera bizi da. Hauek dira oraindik erronka nagusiak: finantzaketa, ekoizpen-denbora luzeak, taldeen egonkortasunaren prekarietatea, talentuari eustea, banaketa eta kulturaren aintzatespena.

Filmeko segundo bakoitzak talentu kualifikatu ugari biltzen du, eta ekoizpen-eredu iraunkorrak behar ditugu, taldeak zaintzeko eta eskakizun artistikoari eusteko gai izango direnak, film bakoitza erresistentzia-lasterketa bihurtu gabe. Benetako erronka ez da soilik nazioarteko ikusgarritasuna lortzea, baizik eta ikusgarritasun hori jarraitutasun bihurtzea eta industria sendo, askotariko eta iraunkorra eraikitzea, gizarte gisa oraindik arrastaka daramatzagun galdera garaikideei erantzunak emango dizkieten istorio konprometituak kontatzeko gai izango dena.